تحریم صرافی ارز دیجیتال یعنی نهادی مانند دفتر کنترل دارایی‌های خارجی وزارت خزانه‌داری آمریکا (OFAC) صرافی را در فهرست اشخاص تحریمی قرار می‌دهد و اشخاص مشمول نباید با آن و دارایی‌هایش معامله کنند. اثر آن از راه آدرس‌های صرافی به کیف پول‌ها می‌رسد: تتر موجود در آدرسی که رسما در فهرست تحریم ثبت شود ممکن است فریز شود، و کیف پول‌هایی که مستقیم یا با چند واسطه از آن وجه گرفته‌اند در بررسی‌های انطباق پرریسک دیده می‌شوند. این مقاله مشاوره حقوقی نیست.
تحریم صرافی ارز دیجیتال یعنی چه و چه نهادی آن را اعمال می‌کند
نهاد اصلی تحریم‌های آمریکا OFAC است که اشخاص و شرکت‌ها را در فهرست «اتباع ویژه تعیین‌شده» یا SDN قرار می‌دهد. طبق اطلاعیه خزانه‌داری آمریکا درباره تحریم صرافی SUEX در ۲۱ سپتامبر ۲۰۲۱، با این اقدام اموال و منافع شخص تحریم‌شده در قلمرو صلاحیت آمریکا مسدود می‌شود و اشخاص آمریکایی به طور کلی از معامله با او منع می‌شوند. همین اطلاعیه هشدار می‌دهد که موسسات مالی و دیگرانی که با طرف تحریمی وارد برخی معاملات شوند، خودشان در معرض تحریم یا اقدام اجرایی قرار می‌گیرند (اطلاعیه خزانه‌داری درباره SUEX).
پاسخ پرسش «تحریم ارز دیجیتال توسط آمریکا» هم از همین‌جا می‌آید: OFAC تصریح کرده که الزامات تحریم برای تراکنش با پول رایج و ارز دیجیتال یکسان است (پرسش ۵۶۰ در پرسش‌های متداول OFAC درباره ارز دیجیتال). برای آشنایی با خود OFAC و فهرست SDN، مقاله تحریم OFAC و کیف پول‌های ایرانی را بخوانید.
چند نمونه مستند از اطلاعیه‌های رسمی:
| تاریخ | رویداد | منبع |
|---|---|---|
| ۲۱ سپتامبر ۲۰۲۱ | تحریم صرافی SUEX به دلیل تسهیل تراکنش برای گروه‌های باج‌افزاری؛ خزانه‌داری آن را نخستین تحریم یک صرافی ارز مجازی خواند و گفت بیش از ۴۰ درصد سابقه تراکنش شناخته‌شده آن با بازیگران غیرقانونی مرتبط است | خزانه‌داری آمریکا |
| ۵ آوریل ۲۰۲۲ | تحریم صرافی Garantex بر اساس فرمان اجرایی ۱۴۰۲۴؛ به گفته خزانه‌داری، بیش از ۱۰۰ میلیون دلار از تراکنش‌های آن با بازیگران غیرقانونی و بازارهای دارک‌نت مرتبط بوده است | خزانه‌داری آمریکا |
| ۹ دسامبر ۲۰۲۳ (اطلاعیه؛ تصمیم در ۱ دسامبر) | اعلام سیاست تتر برای فریز داوطلبانه آدرس‌های فهرست SDN، شامل آدرس‌های تازه و آدرس‌هایی که پیش‌تر به فهرست اضافه شده بودند، در بازار ثانویه | تتر |
| ۷ مارس ۲۰۲۵ | اعلام همکاری تتر با سرویس مخفی آمریکا در فریز ۲۳ میلیون دلار وجوه مرتبط با تراکنش‌های Garantex | تتر |
تفاوت تحریم صرافی، محدودیت حساب کاربران ایرانی و فریز تتر
این سه اغلب یکی گرفته می‌شوند، اما تصمیم‌گیرنده و دامنه اثرشان فرق دارد:
| موضوع | تصمیم‌گیرنده | دامنه اثر |
|---|---|---|
| تحریم صرافی | نهاد دولتی تحریم‌کننده مانند OFAC | خود صرافی و اموال آن، و اشخاص مشمول تحریم که با آن معامله کنند |
| محدودیت حساب کاربران ایرانی | خود صرافی خارجی بر اساس سیاست انطباقش | حساب کاربری در همان صرافی، نه آدرس‌های کیف پول شخصی |
| فریز تتر | تتر، ناشر USDT | موجودی USDT یک آدرس مشخص، چه کیف پول شخصی باشد چه صرافی |
فریز تتر به «آدرس» گره خورده است، نه به «شخص» یا «حساب»؛ پس اگر آدرسی رسما در فهرست تحریم ثبت شود، کیف پول شخصی هم در امان نیست. برای فریز در صرافی‌های داخلی، مقاله فریز شدن تتر در صرافی ایرانی را ببینید.
چطور تحریم یک صرافی به آدرس‌ها و کیف پول‌های مرتبط می‌رسد
سرایت ریسک معمولا در چهار مرحله رخ می‌دهد:
- تحریم شخص یا نهاد: OFAC صرافی را در فهرست SDN قرار می‌دهد و ممکن است هم‌زمان آدرس‌هایی از آن را ثبت کند؛ برای نمونه در تحریم Garantex، سه آدرس بیت‌کوین، اتریوم و USDT این صرافی در همان روز در فهرست آمد (اقدام OFAC در ۵ آوریل ۲۰۲۲). اما تحریم یک نهاد همیشه با ثبت همه آدرس‌های او همراه نیست.
- ثبت آدرس به عنوان شناسه: طبق پرسش‌های ۵۶۱ تا ۵۶۳ OFAC، آدرس‌های ارز دیجیتال مرتبط با شخص تحریمی می‌توانند با برچسب «Digital Currency Address» و نماد ارز در فهرست SDN ثبت شوند. طبق پرسش ۵۶۲، این فهرست آدرس‌ها احتمالا جامع نیست.
- فریز توسط ناشر استیبل‌کوین: طبق سیاستی که در جدول بالا آمد، تتر آدرس‌های فهرست SDN را داوطلبانه فریز می‌کند (اطلاعیه تتر درباره سیاست فریز).
- غربالگری طرف‌های معامله: صرافی‌ها و سرویس‌هایی که ملزم به رعایت تحریم‌اند، آدرس‌های واریزکننده را با فهرست‌ها و سابقه تراکنش‌ها مقایسه می‌کنند؛ پس کیف پولی که خودش در هیچ فهرستی نیست هم ممکن است به دلیل ارتباط با آدرس تحریمی برچسب ریسک بگیرد.
یک نمونه رسمی: تتر در اطلاعیه ۲۸ سپتامبر ۲۰۲۶ گزارش داد که در آوریل ۲۰۲۶ بیش از ۳۴۴ میلیون دلار USDT در دو آدرس را با اطلاعات OFAC و نهادهای اجرای قانون آمریکا فریز کرده و OFAC روز بعد این آدرس‌ها را به عنوان شناسه ارز دیجیتال بانک مرکزی ایران ثبت کرده است. در ژوئیه ۲۰۲۶ نیز بیش از ۱۳۰ میلیون دلار در چهار کیف پول هم‌زمان با افزوده شدن چهار آدرس ترون به تحریم بانک مرکزی ایران فریز شد (اطلاعیه تتر درباره فریزهای مرتبط با ایران). این اطلاعیه نامی از صرافی ایرانی نبرده است و نباید از آن نتیجه گرفت که صرافی خاصی تحریم شده است.
ریسک مستقیم و غیرمستقیم برای کیف پول شما
در تحلیل آنچین، ارتباط با آدرس تحریمی دو شکل دارد که هم‌وزن نیستند:
- ریسک مستقیم: آدرس شما خودش در فهرست تحریم ثبت شده یا بدون واسطه با یک آدرس تحریمی تراکنش داشته است. این حالت بیشترین حساسیت را در بررسی‌های انطباق دارد.
- ریسک غیرمستقیم: وجوه شما با یک یا چند واسطه از آدرس تحریمی آمده است. هرچه واسطه‌ها بیشتر و سهم آن وجوه کمتر باشد، معمولا وزن ریسک پایین‌تر است، اما صفر نمی‌شود.
ریسک غیرمستقیم به این معنا نیست که دارنده کیف پول تحریم شده است؛ تصمیم درباره پذیرش یا رد واریز را صرافی مقصد بر اساس سیاست خودش می‌گیرد. توضیح بیشتر در مقاله تفاوت ریسک مستقیم و غیرمستقیم در تحلیل آنچین آمده است.
پیش از انتقال یا دریافت تتر چه چیزهایی را بررسی کنیم
این موارد ریسک را کم می‌کنند و هیچ‌کدام راهی برای دور زدن تحریم نیست:
- وضعیت فریز آدرس مقابل: پیش از دریافت تتر از فرد یا سرویس ناشناس، بررسی کنید آدرس او در فهرست سیاه تتر نباشد.
- ارتباط با آدرس‌های تحریمی: ببینید آدرس طرف مقابل مستقیم یا با چند واسطه با آدرس‌های تحریمی تماس داشته است یا نه.
- منشا وجوه: عبور وجوه از میکسرها یا وجوه سرقتی احتمال رد واریز را بالا می‌برد.
- بررسی دوباره در زمان انتقال: فهرست‌ها ثابت نیستند و آدرسی که امروز پاک است ممکن است بعدا ثبت شود.
- شرایط صرافی مقصد: معیار نهایی پذیرش واریز، سیاست انطباق همان صرافی است.
آنچه SafeON نشان می‌دهد و آنچه انجام نمی‌دهد
SafeON برای هر آدرس کیف پول امتیاز ریسک ۰ تا ۱۰۰ را با دلایلش نشان می‌دهد: ارتباط با آدرس‌های تحریم‌شده OFAC، وضعیت فریز و فهرست سیاه USDT، و منشا وجوه در چند واسطه، از جمله میکسرها و صرافی‌های مرتبط با ایران. ترون (TRC20) و BNB Smart Chain کامل پوشش داده می‌شوند و در اتریوم وضعیت فریز بررسی می‌شود. گزارش PDF، فهرست رصد با هشدار تلگرام و رادار زنده فریز USDT هم در دسترس است.
SafeON وجوه فریزشده را آزاد یا بازگردانی نمی‌کند و مشاوره حقوقی یا سرمایه‌گذاری نمی‌دهد؛ کارکرد آن شفاف کردن ریسک پیش از تصمیم است. بررسی ریسک کیف پول در SafeON
سؤالات متداول
اگر صرافی ایرانی تحریم شود، تتر من در کیف پول شخصی فریز می‌شود؟
طبق سیاست اعلام‌شده تتر، آدرس‌های ثبت‌شده در فهرست SDN فریز می‌شوند. اگر آدرس شما در این فهرست نباشد، تحریم یک صرافی به خودی خود به معنای فریز آن نیست؛ اما اگر از آدرس‌های آن صرافی تتر گرفته باشید، ممکن است در بررسی‌های انطباق صرافی‌های دیگر پرریسک دیده شوید.
تحریم ارز دیجیتال توسط آمریکا شامل کاربران عادی هم می‌شود؟
تحریم‌های OFAC بر اشخاص تحریم‌شده و کسانی اعمال می‌شود که در قلمرو صلاحیت آمریکا با آن‌ها معامله می‌کنند، و خزانه‌داری هشدار داده که معامله با طرف‌های تحریمی می‌تواند اشخاص دیگر را هم در معرض اقدام قرار دهد. وضعیت هر فرد مشخص پرسشی حقوقی است و باید از متخصص حقوقی پرسیده شود.
چرا صرافی‌های خارجی حساب کاربران ایرانی را می‌بندند؟
صرافی‌های خارجی بر اساس قوانینی که خود را ملزم به رعایت آن‌ها می‌دانند و سیاست انطباق داخلی‌شان درباره کاربران کشورهای تحریمی تصمیم می‌گیرند. درباره «تحریم کاربران ایرانی توسط کوینکس» یا صرافی‌های مشابه، دلیل دقیق را فقط از اطلاعیه رسمی و شرایط استفاده همان صرافی می‌توان فهمید. این محدودیت به حساب کاربری مربوط است، نه فریز آدرس کیف پول شخصی.
چطور بفهمم آدرسی با آدرس‌های تحریمی تماس داشته است؟
ابزار جست‌وجوی فهرست تحریم OFAC طبق پرسش ۵۹۴ فقط تطابق دقیق را پیدا می‌کند؛ یعنی فقط نشان می‌دهد خود آن آدرس دقیقا در فهرست ثبت شده است یا نه، نه اینکه با آدرس‌های تحریمی تراکنش داشته است. برای دیدن ارتباط مستقیم و غیرمستقیم باید سابقه تراکنش‌ها در چند واسطه بررسی شود؛ گزارش ریسک SafeON این کار را برای ترون و BNB Smart Chain انجام می‌دهد.